Dolarda yaşanan sert düşüşün sebebi ne?

Türkiye tarihinde görülmemiş bir şekilde rekor üstüne rekor kıran dolar Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kabine toplantısının ardından yaptığı konuşmayla birlikte sert düşüş yaşadı. Gün içerisinde 18 TL’yi geçen dolar 12,50 seviyesine kadar geriledi. Peki bu sert düşüşün ardından ne yatıyor.

Dolardaki bu ani düşüsün ardından hem ekonomi uzmanlarından hem de siyasilerden çeşitli yorumlar geldi. Genel kanı ise gizli faiz artışıyla dolardaki bu düşüşün sağlandığı yönünde.

“HÜKÜMET YERİ BİR ÜRÜN ÇIKARMAK İSTİYOR”

Ünlü ekonomist Prof. Dr. Özgür Demirtaş son yaşananlarla ilgili yaptığı değerlendirmede, “Arkadaşlar herkes bana bugün ne olduğunu ve görüşümü soruyor. Artık Türkiye ile ilgili konuşmadığımı. Alanım ile ilgili veya hobilerim ile ilgili Genel yazacağımı söylemiştim. Ancak Binlerce soru geliyor. Ülkede benden de iyi açıklayacak birçok insan vardır. Ama sizi kırmamak için kısaca yazayım. Finans alanında bizim primary security dediğimiz ürünlerin yanında (mevduat, hisse, tahvil, emtia vs), bizim secondary security dediğimiz türev ürünleri vardır. Bu ürünlerin en ünlülerinden biri opsiyonlardır. İki tip opsiyon vardır. ALIM opsiyonu ve SATIM opsiyonu. Alım opsiyonu yatırımcısına bir finansal ürünü belirli bir fiyattan alma hakkı verir. Örneğin Dolar/TL yi almak yerine onu ALMA hakkını alabilirsiniz. Örneğin Dolar/TL 4 iken siz Dolar/TL yi 7 liradan alma hakkını yani ALIM opsiyonunu almış olabilirsiniz. Eğer Dolar/TL 9’a çıkarsa siz 7’den alma hakkını kullanırsınız. Ve 7’den alıp 9 dan satınca edeceğiniz kar yanınızda kalır. SATIM opsiyonları da bunun tersidir. Şimdi yukarıda anlattığım ALIM opsiyonunu alabilmenizin yanında bu opsiyonları başkasına satıyor da olabilirsiniz. Biz bunlara ÇIPLAK opsiyon işlemleri deriz. Benim anladığım kadarı ile Hükümet şöyle yeni bir ürün çıkarmak istiyor. Yeni bir TL mevduat hesabı ama o hesabın sahibine aynı zamanda bir DOLAR alım opsiyonu satmış gibi oluyor. Diyelim ki kişinin 150 lirası var. O sırada da Dolar/TL 15 lira (yani 10 doları var) kişi 150 lirasını TL mevduatta tutuyor ama 15 lira seviyesinden de ALIM opsiyonu varmış gibi getiri elde ediyor. Yani Dolar/TL vade sonunda 19 lira olsa aradaki 4 liradan doğan farkın mevduat sahibine verilmesi gibi. Şimdi bu nedir ve etkisi ne olur? Aslında Dolar/TL artışı oranında ekstra bir faiz artışıdır bu. Yani örtülü bir mevduat faizi gibi… Dolar/TL’deki düşüşün nedeni de bu faiz artışı… ikinci bir konu da bu ekstra faizin nereden ödeneceği? O da yeni para basarak ödenecek ise ekstra enflasyon anlamına gelebilir. 1970’lerde benzerlerinin yapılmış bir şey olduğunu biliyorum. Türkiye için Hayırlı olsun. Başka yorum yapmak istemiyorum. İyi geceler” ifadelerini kullandı.

“FAİZ ARTIŞI YAPMIYORMUŞ GİBİ YAPIP REKOR FAİZ ARTIŞI YAPILDI”

Ekonomist Emin Çapa, sosyal medyadan yaptığı açıklamada, “Faizi enflasyona değil, dövize endeksledik. Enflasyon gayri yerli, gayri milli; dolar ve euro yerli ve milli. CB Erdoğan şu anda sonsuz/belirsiz faiz kapısını açtı. Yani 3-5 puan faiz artırmamak için, 10-15-20 kaç olduğu bilinmeyen belirsiz bir risk halkın üzerine yükleniyor. CB Erdoğan, daha önce görmediğimiz bir şey yaparak, TL mevduatlar bile dolarize ediyor. Faiz artışı yapmıyormuş gibi yapıp, ne kadar olduğunu kimsenin bilmediği rekor bir faiz artışı yapıldı. Üstelik bunun bütün yükü de, devletin/halkın sırtına yıkılacak. Riskin büyüklüğünü basitçe anlatayım. Diyelim ki mevduat faizi-dolar garantisi uygulamada olsaydı ne olurdu? 1) Diyelim 20 Eylül'de bankaya % 14'le, 3 aylık vadeyle para yatırdınız. 2) Bu dönemde dolardaki artış % 97. 3) Devlet (halk) aradaki % 83 farkı ödeyecek. Sn Erdoğan, felaketi seçimden sonraya itelemeye, seçime kadar zaman kazanmaya çalışıyor. Başarısız olacak bu politika, hem bugünü hem yarını tehlikeyi atıyor” dedi.

“BU RESMEN FAİZ ARTIŞI DEMEKTİR”

CHP İstanbul Milletvekili Aykut Erdoğdu, yaşananları saçma sapan bir şey olarak değerlendirdi. Erdoğdu, “TL mevduata kur garantisi getiriyorlar… Saçma sapan birşey bu… Öncelikle milyonlarca mevduat hesabı var garantileri nasıl hesaplayacaksınız? Bu kafayla giderseniz kur daha da uçacak ve dediğiniz garanti bütçe gelirlerinin tamamını aşacak… Nereden karşılayacaksınız? Kura bağlı mevduat garantisi faiz artışı demektir… Madem faiz artıracaksınız neden kulağı tersten gösterip kamuyu bu kadar yükün altına sokuyorsunuz? Bu saçma sapan planı yutturmak için şu an ne kadar rezervimiz heba ediliyor? Kur garantisi verilen yabancı var mı?” diye konuştu.

“FAİZ ARTIŞINI DÖVİZ ÜZERİNDEN YAPTINIZ”

Eski milletvekili Sinan Oğan ise, “Faizleri düşürüp ardından mevduata verilen faiz ile döviz getirisi arasındaki farkın vatandaşa ödeneceğini söylemek faiz artışını yeniden hem de döviz üzerinden sağlamaktır. Madem böyle yapacaktınız niye indirdiniz faizi? Neden ekonominin dengeleri ile oynayıp rezil ettiniz?” diye sordu.