Safran nedir, safran tarımı nasıl yapılır

Safran nedir, safran tarımı nasıl yapılır
Safran günümüzde ilaç kullanımından baharat yapımına kozmetikten boya sanayisine kadar birçok alanda kullanıma sahip bir bitkidir. Kullanım alanlarının geniş bir yelpazeye sahip olmasının yanında bir diğer dikkat edilmesi gereken nokta ise üretiminin az olmasıdır. Türkiye’de en çok safran yetiştirilen yer ise Safranbolu ve Safranbolu’ya bağlı olan köylerdir. Üretiminin az olmasından kaynaklı olarak devlet desteği sağlanarak üretim yapma hedefi yer almaktadır.

Aşağıda safranın kullanım alanları, tarihi, yapısı ve safran tarımı hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır.

SAFRAN’IN ORTAYA ÇIKIŞI VE YAPISI

İsmini Safranbolu’da en çok üretime sahip olmasından dolayı alan bu bitkinin İran ve Akdeniz bölgesi ülkelerine bağlı olduğu düşünülmektedir. Birçok cinse ve türe sahip olan safranın, Türkiye sınırlarında ise kırk türüne sahip olduğu bilinmektedir. Mevsim bakımından bakıldığı zaman bazı türleri ilkbaharda oluşurken bir kısmı ise sonbaharda oluşmaya başlamaktadır.

İlaç olarak kullanımı sadece günümüzde değil Hititler döneminden itibaren kullanılmaya başlanmıştır. Gelişen şartlar ve sanayi sayesinde sadece ilaç olmaktan çıkarak kozmetik ürünlerinde, boya sektöründe renklendirici olarak, gıda sektöründe tatlandırıcı rolü gibi daha birçok alanda kullanılan bir ürün haline gelmiştir.

Genel yapısı incelendiği zaman soğan yapısı bulunan ve bu yapı sayesinde üreme sağlayan bir bitkidir. Safranı toprak altı ve toprak üstü olarak üreme süreleri farklıdır. Toprak altı çok yıllık olup üç yıl boyunca, her yıl filizlenme oluşarak üremeyi sağlayıp yeni bir bitki oluşturduktan sonra toprağın üstündeki kısmı kurutarak yeni bitkiyi toprak üstüne çıkartır. Toprak altında bulunan bu soğan yapısının büyüklüğü 2 ile 4 santimetre arasında değişim göstermektedir. Toprak üstü yapraklı bir yapıya sahip olup 23-24 santimetre uzunluğu vardır.

Her safran bitkisinden ortama olarak 7 adet çiçek açmaktadır. Eylül ayında ekimi yapılan safran, ekim ayında mor renkte çiçek açar. Bu çiçeklerin içinde üç parçası bulunan ve turuncumsu renge sahip olan tepecikleri vardır.

Safran nedir, Safran tarımı nasıl yapılır

SAFRAN BİTKİSİNİN KULLANIMI

Safran, çiçek açtıktan sonra kurutulma işlemi geçirir. Bu kurutma işlemi, safranın toplandıktan sonra ateş üzerinde bal mumuyla beraber harmanlanmasıyla gerçekleşir. Uygulanabilir bir işlem olmasına rağmen fiyatının altın ile eşdeğer nitelikte olmasının sebebi ise üretiminin az olmasının yanında toplanan çiçeklerden elde edilen ürünün çok az olmasıdır. Örnek olarak 20 gram safran elde etmek istenirse bunun için 2860 adet turuncumsu yapıya sahip olan tepeciklere ihtiyaç vardır.

Ülkemizde kullanımı fiyatından dolayı az olsa bile bazı ülkelerde ekmek üretiminde dahi kullanılabilmektedir. Gıda sektörü içinde ülkemizde en çok kullanılan yemek zerde tatlısıdır. Geçmiş yıllarda ise Safranbolu esnafı lokum olarak safran lokumu üreterek yeni bir tatlı oluşturmuştur. Boya sektöründe ise sentetik boyalar keşfedilene kadar safran, sarı boya hammaddesi olarak bu sektörde de yer almaktaydı. Halıdan, duvar boyaları gibi ürünler için renk elde edilmesinde kullanılan safran parlak bir sarı renge sahip olmasına ve genel olarak beğenilmesine rağmen fiyatından dolayı tercih edilemez hale gelmiştir.

Bir diğer kullanım alanı da sağlık sektörüdür. Bilim adamları safranın etkilerini ve yapısını incelediklerinde iştahsızlık problemini çözmede yardımcı olması, uyku problemini ortadan kaldırmada etkili olduğu gibi olumlu sonuçları görseler bile çok pahalı olmasından kaynaklı olarak araştırma giderlerinde büyük bir etkiye sahipti. Riskli olan bir diğer nokta ise küçük doz alımında yararlı bir ürün olsa da yüksek dozda tehlike uyandırıcı bir etkiye de sahip olmasıydı. Bu yüzden safran kullanımında dikkat edilmesi gereken en büyük nokta dozaj ayarlamasını doğru yapmaktır. Bu konu dikkate alınmadığı zaman ciddi kanamalara sebep olabilir.

Safran üretimi ülkemizde Safranbolu’nun üç köyünde toplam 4300 metrekarelik alanda üretilmektedir. Bu da ülkemizde az olduğu için ve ithal etmek zorunda olduğundan dolayı devlet desteğiyle safran üretimi yapılmaya çalışmaktadır. Safran tarımı yapmak isteyenler için toprak ve bitki yapısı, yetiştirilme aşamaları ayrıntılı olarak yer almaktadır.

SAFRAN TARIMI İÇİN TOPRAK YAPISI VE İKLİM ÖZELLİKLERİ

Toprak yapısı değerlendirildiği zaman asma bitkisiyle benzerlik gösterir. Taşsız kumlu topraklar kullanılabilecek en verimli toprak yapısıdır. Toprak yapısında yüksek miktarda su bulunmaması gerekir.Toprak altındaki soğanlar don riskine dayanaklı bir bileşene sahiptir. Fakat çiçeğin toprak üstüne çıkmasıyla başlayan dönemde yağmur faktörü üretimi yüksek oranda düşürür bu nedenle don tehlikesi ve neme sahip havalar üretimi olumsuz etkilemektedir. Bu dönemde güneşli ve kuru hava yapısı üretimi olumlu etkiler.

SAFRANIN EKİM AŞAMASI ÖZELLİKLERİ

Ekim işleminden önce toprak hazırlanır. Bunun için toprak ekim yapılmadan önce bir yıl kadar ortalama 7 kere sürülür. Bu aşamalardan sonra toprak hazır hale getirilmiş olur ve ekim işlemine geçilir. Ağustos ve Eylül ayları arasında ekim işlemi gerçekleştirilir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta bitkiler arasındaki mesafelerdir. Bitkiler arasında ortalama olarak 9 santimetre mesafe oluşturularak yer belirlenmelidir. Soğanlı olan yapının ekimi için öncelikle bitkide bulunan pulluk çizgileri temizlenir, daha sonra 13-15 santimetre derinlikte küçük çukurlar açılır ve soğan kısmı yerleştirildikten sonra üstü kapatılır. Kapatma işlemi sonrasında gübreleme işlemi gerçekleştirilir ve bir kere tırmık yardımı ile toprakla bağdaştırılır.

Safran yetiştirilen araziden üç yıl boyunca üretim sağlanabilir fakat sonrasında toprağın yapısı bozulacağından dolayı soğanların sökülerek başka bir tarlaya ekilmesi için beklenmesi gerekmektedir. 6 yıl boyunca aynı tarlaya ekim yapılmaması gerekir. Safran ekimi sırasında tahribat oluşumu da mümkündür. Bu oluşumunun en büyük sebebi tavşanların soğan sevmesinden kaynaklı olarak soğanları yemesi ve safranının tepeciklerinin elde edilememesidir.

Safran nedir, Safran tarımı nasıl yapılır

SAFRANIN HASAT ZAMANI VE KURUTMA İŞLEMLERİ ÖZELLİKLERİ

Hasat zamanı genellikle ekim ayında başlamaktadır. Bu durum değişen koşullarda kasım ayının on beşine kadar sürebilir. Hasat zamanı ortalama 18 gündür. Hasat işlemi iki aşamalı olarak yapılır. Birinci aşamasında açmamış olan tomurcuklar zarar görmeden alınıp gölge alanda açmasını bekleme işlemidir. İkinci işlem ise açan tomurcuklardan tepeciklerin alınmasıdır. Tomurcukların hasat yapılması esnasında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta kesim yeridir. Kesilen bölüm sonrasında dişicik borusu ne kadar kısa kalmışsa ürün o kadar kaliteli olduğudur. Bir diğer önemli nokta ise tepeciklerin kesiminde erkek organların bulunmamasıdır. Çünkü erkek organın bulunması kaliteyi olumsuz yönde etkilemektedir.

Kurutulma işlemine geçişte ayıklanan tepeciklere balmumumun eritildikten sonra üstlerine dökülmesidir. Bu işlem yapıldıktan sonra 15 ile 20 santimetre arasında uzaklığı bulunan bir ateşte yavaş bir şekilde kurutma işlemine başlanır ve safran kurutulur. Bir diğer kurutma yöntemi ise kurutma işlemi sağlanabilecek dolaplarda veya düşük ısı açılarak fırınlarda yapılabilir. Bu kurutma işlemi ortalama olarak 50 dakika sürer. Kurutma işlemi sonrasında oluşan ürünlerin ışık ve nem ile irtibatı kesilmelidir.

Yukarıda safran üretimi ile ilgili verilen bilgilerden yola çıkarak bu üretimi yapmayı düşünen kişilerin arazi konusunda küçük arazi seçmeleri hem üç yıl sonrasında soğan değişim arsalarını kolay bir şekilde bulmalarını hem de dış etkenlerden koruma konusunda avantaj sağlayabileceği için tercih edebilmeleridir.

KAYNAK: Haberciniz

HABERE YORUM KAT

Ekonomi